Μια άλλη όψη: Η Ημέρα της Γης σε έναν κόσμο σε καραντίνα

Guest Editors

Tης Έλλης Παπαδοπούλου *

Κάθε χρόνο, στις 22 Απριλίου, γιορτάζεται η Ημέρα της Γης. Την ημέρα αυτή διοργανώνονται εκδηλώσεις σε περισσότερες από 175 χώρες παγκοσμίως, στόχο την ευαισθητοποίηση σε περιβαλλοντικά θέματα. Προφανώς φέτος ο σχετικός εορτασμός γίνεται διαδικτυακά, υπό τις πρωτόγνωρες συνθήκες του lockdown, λόγω του κορονοϊού.

Και ακριβώς λόγω του lockdown κινδυνεύουμε φέτος να παραπλανηθούμε, θεωρώντας ότι μια ολιγόμηνη καραντίνα ήταν αρκετή ώστε… να ανακάμψει η φύση, την οποία ταλαιπωρούμε εδώ και δεκαετίες. Δημοσιεύματα σχετικά με ζώα, όπως αγριογούρουνα και αλεπούδες, τα οποία προσεγγίζουν άφοβα χωριά και κωμοπόλεις, εικόνες από τα καθαρά νερά της Βενετίας και τα δελφίνια που επέστρεψαν στο αρχαίο λιμάνι της Κορίνθου, μετρήσεις που επιβεβαιώνουν το πόσο καθάρισε ο ατμόσφαιρα στα αστικά κέντρα, άρθρα σχετικά με τη μείωση των εκπομπών CO2 σε όλο τον πλανήτη. Νομίζουμε αλήθεια ότι ξεμπερδέψαμε; Θεωρούμε ότι η λύση είναι η παύση της ανθρώπινης δραστηριότητας για μερικές εβδομάδες;

Φυσικά και όχι.
Αυτό που ζούμε είναι απλά μια άνω τελεία στην καταστροφική διαδρομή που διανύουμε.

Το στοίχημα δεν είναι να … αποσυρθούμε από τον πλανήτη. Το στοίχημα είναι να βρούμε τρόπο να υπάρχουμε και συνυπάρχουμε σε αυτόν, φροντίζοντας να μην προκαλούμε μη αναστρέψιμη (και καταστροφική για την ίδια μας την ζωή) ζημιά στο φυσικό περιβάλλον. Θεωρούμε πράγματι ότι όταν ξαναβάλουμε μπρος στις μηχανές των αυτοκινήτων μας και τους κλάδους της οικονομίας που σήμερα υπολειτουργούν, ότι δεν θα επιστρέψουμε στην ίδια εικόνα, εκείνης της κλιματικής αλλαγής, της μείωσης της βιοποικιλότητας, της πλαστικής ρύπανσης, της υποβάθμισης του περιβάλλοντος; Εκεί ακριβώς βρισκόμαστε ακόμη κι εκεί θα βρεθούμε, αν δεν αλλάξουμε το παραγωγικό και καταναλωτικό μοντέλο των κοινωνιών μας.

Κι ενώ εμείς πανηγυρίζουμε τα εφήμερα αποτελέσματα του lockdown, οι επιστήμονες κατέγραψαν το πρώτο κύμα… καύσωνα στην Ανταρκτική (δηλαδή συνεχόμενες ημέρες θερμοκρασιών άνω του μηδέν, οι οποίες επιταχύνουν το λιώσιμο των πάγων με ρυθμούς ταχύτερους από αυτούς των προγνωστικών μοντέλων).      

Ποια θα είναι η επόμενη μέρα, λοιπόν;

Θα αποτελέσει ο covid-19 την ιδανική αφορμή – δικαιολογία ώστε να υπαναχωρήσουν οι κυβερνήσεις από τις δεσμεύσεις τους σχετικά με την προώθηση ενεργειακά ουδέτερων και περιβαλλοντικά αειφόρων επενδύσεων; Θα μπουν στο «ψυγείο» οι σχεδιασμοί για μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, για την κατάργηση των πλαστικών ειδών μιας χρήσης, για την προώθηση της Κυκλικής Οικονομίας και για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων;

Στις ΗΠΑ έχουν ήδη γίνει βήματα προς τα πίσω. Για παράδειγμα, η κυβέρνηση Τραμπ, στα τέλη Μαρτίου χαλάρωσε τα ελάχιστα στάνταρ απόδοσης των καυσίμων για τα οχήματα, αποδυναμώνοντας έτσι τις προσπάθειες για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η εικόνα είναι διαφορετική. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το πώς μπορεί να συνδυαστεί η ανάγκη επανεκκίνησης της οικονομίας με τους άξονες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (European Green Deal), δηλαδή του οδικού χάρτη που έχει καταρτήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση με στόχο να είναι κλιματικά ουδέτερη το 2050. Αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, επενδύσεις σε φιλοπεριβαλλοντικές τεχνολογίες, στήριξη της καινοτομίας στον βιομηχανικό τομέα, ανάπτυξη καθαρότερων, οικονομικότερων και πιο υγιεινών μορφών ιδιωτικής και δημόσιας μεταφοράς, απανθρακοποίηση του ενεργειακού τομέα και διασφάλιση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε, τον Μάρτιο, να θεσπιστεί ευρωπαϊκός νόμος για το κλίμα, που θα διασφαλίζει μια κλιματικά ουδέτερη Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2050. Λίγες ημέρες αργότερα, εγκρίθηκε η Ευρωπαϊκή Βιομηχανική Στρατηγική, ένα σχέδιο για μια οικονομία έτοιμη για το μέλλον και κατατέθηκε πρόταση Σχεδίου Δράσης για μια Κυκλική Οικονομία που εστιάζει στη βιώσιμη χρήση των πόρων, στην επαναχρησιμοποίηση, στην ανακύκλωση και τη μείωση των αποβλήτων.  Οι πρωτοβουλίες συνεχίστηκαν τον Απρίλιο, με την παρουσίαση της Στρατηγικής «από το αγρόκτημα στο πιάτο», ώστε τα συστήματα παραγωγής τροφίμων της Ευρώπης να γίνουν πιο βιώσιμα και με την παρουσίαση της στρατηγικής της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα, με ορίζοντα το 2030, για την προστασία των ευάλωτων φυσικών πόρων στον πλανήτη μας.

Πιθανώς να μην έχετε διαβάσει λέξη για όλα αυτά μέχρι σήμερα, καθώς οι ειδησεογραφικό δελτίο μονοπωλείται από τα νέα για τον covid-19, αποτελούν όμως σημαντικά βήματα για το μέλλον όχι μόνο του πλανήτη, αλλά και της δικής μας παρουσίας και ευημερίας πάνω σε αυτόν. 

Αυτή τη στιγμή, καθώς οι κυβερνήσεις σχεδιάζουν την χαλάρωση των μέτρων και την επιστροφή στην «κανονικότητα», είναι κρίσιμο να διασφαλιστεί ότι τα χρηματοδοτικά μέτρα που θα εφαρμοστούν για την ενίσχυση των επιχειρήσεων και την ανάκαμψη της οικονομίας, θα είναι συμβατά με την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Με άλλα λόγια, ότι οι όποιες οικονομικές ενισχύσεις θα διατεθούν σε επιχειρηματικές/ οικονομικές δραστηριότητες που έχουν θέση σε έναν ενεργειακά ουδέτερο κόσμο.

Εντούτοις, η επικείμενη επανέναρξη της οικονομίας μπορεί να αποτελέσει μια μοναδική ευκαιρία για την Ευρωπαϊκή Ένωση ώστε να προωθήσει την Πράσινη Συμφωνία. Και μάλιστα, όχι επαναλαμβάνοντας «μία από τα ίδια», δηλαδή παραμένοντας στις τρέχουσες πολιτικές για την απανθρακοποίηση της οικονομίας, αλλά προωθώντας φιλόδοξες τεχνολογίες μετασχηματισμού της παραγωγικής διαδικασίας, για παράδειγμα στηρίζοντας νέες υποδομές χαμηλών εκπομπών CO2 και κτίρια υψηλής ενεργειακής απόδοσης.

Την ίδια στιγμή, πρέπει να παραμείνουμε πιστοί στις αρχές της Κυκλικής Οικονομίας, η οποία προωθεί τα λεγόμενα «βιώσιμα προϊόντα», προβλέποντας μέτρα για ολόκληρο τον κύκλο ζωής τους: προϊόντα που έχουν σχεδιαστεί και κατασκευαστεί για να διαρκούν περισσότερο, να ξαναχρησιμοποιούνται, να επισκευάζονται και να ανακυκλώνονται ευκολότερα και να περιέχουν όσο το δυνατόν περισσότερα ανακυκλωμένα υλικά αντί των πρωτογενών πρώτων υλών. Στο πλαίσιο αυτό, χρειάζεται να ξεφύγουμε για τα καλά από τη λογική της «μίας χρήσης» και να εφαρμοστεί όντως ο περιορισμός των προϊόντων μίας χρήσης, βάσει του χρονοδιαγράμματος που ήδη έχει τεθεί, δηλαδή στο τέλος του 2020.

Μέσα σε όλα αυτά μεγάλη σημασία έχει ο δικός μας ρόλος, η δική μας καθημερινή δράση, η οποία (αθροιζόμενη με τη συμπεριφορά των συνανθρώπων μας) καθορίζει το καταναλωτικό μοντέλο της κοινωνίας και θέτει τον τόνο τόσο προς τους πολιτικούς όσο και προς τον επιχειρηματικό κόσμο για τις επόμενες κινήσεις τους. Διότι το μόνο πράγμα που δεν έχει αμφισβητηθεί, είναι το γεγονός ότι η οικονομία ξεκινάει από τη Ζήτηση…

Οπότε, καραντίνα ή μη, φροντίζουμε να ακολουθούμε καλές πρακτικές, όσον αφορά στο περιβαλλοντικό μας αποτύπωμα. Ιδού μερικές ιδέες:

  • Αγοράζουμε συσκευές με υψηλές προδιαγραφές ενεργειακής απόδοσης. Φροντίζουμε να κλείνουμε από το «κουμπί» τις συσκευές, όταν δεν τις χρησιμοποιούμε και δεν τις αφήνουμε «σε αναμονή» για αποφυγή σπατάλης ενέργειας. Οδηγούμε τις ηλεκτρικές συσκευές που χάλασαν, σε περίπτωση που δεν μπορούν να επισκευαστούν, στην ανακύκλωση.
  • Φροντίζουμε να μειώνουμε τα απόβλητα που παράγουμε: αποφεύγουμε προϊόντα σε συσκευασία ατομικής μερίδας και γενικότερα επιλέγουμε μεγάλες συσκευασίες, με περισσότερο προϊόν. Χρησιμοποιούμε επαναχρησιμοποιούμενα σκεύη πχ παγούρια θερμός, μεταλλικά καλαμάκια, κύπελα ζεστού ή κρύου ροφήματος, για χρήση εντός και εκτός σπιτιού. Επιλέγουμε επαναφορτιζόμενες μπαταρίες για τα παιχνίδια των παιδιών και τις μικρές συσκευές μας.
  • Επιλέγουμε από το μανάβη εποχιακά και τοπικά προϊόντα, τα οποία δεν έχουν… ταξιδέψει χιλιάδες χιλιόμετρα για να φτάσουν στο πιάτο μας (με όσες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αυτό συνεπάγεται).
  • Αποφεύγουμε τη σπατάλη τροφίμων (φροντίζοντας και την τσέπη μας): κάνουμε σωστό προγραμματισμό αγορών, ώστε να μην λήγουν τα προϊόντα πριν προλάβουμε να τα καταναλώσουμε.
  • Δεν κάνουμε σπατάλη νερού: δεν αφήνουμε τη βρύση να τρέχει όσην ώρα βουρτσίζουμε τα δόντια μας ή ξυριζόμαστε και σίγουρα υπάρχει καλύτερος τρόπος να πλύνουμε το αυτοκίνητο από το να χρησιμοποιήσουμε το λάστιχο του κήπου. Επενδύουμε σε ένα καλό πλυντήριο πιάτων.
  • Ανακυκλώνουμε συστηματικά, χρησιμοποιώντας κάθε φορά τον σωστό κάδο: οδηγούμε όλες τις συσκευασίες στον Μπλε Κάδο του Δήμου μας ή χωριστά στην περίπτωση που υπάρχουν χωριστοί κάδοι για κάποια υλικά (πχ μπλε κώδωνας για γυάλινες συσκευασίες). Ρίχνουμε τις συσκευασίες χωρίς υπολείμματα και πάντα χύμα, όχι κλεισμένες σε σακούλα απορριμμάτων. Ανακυκλώνουμε πάντα μπαταρίες, λαμπτήρες, μελανοδοχεία μετά την χρήση τους, απευθυνόμενοι στα αντίστοιχα καταστήματα.

Με την ευχή, στην Ημέρα της Γης του 2021 να μπορούμε να κάνουμε έναν θετικό απολογισμό του τι καταφέραμε για τον πλανήτη μας μέσα σε μια χρονιά!

 

*Η Έλλη Παπαδοπούλου είναι Senior Consultant για έργα στους τομείς της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής προσφοράς.

 

Έλλη Παπαδοπούλου
ABOUT EDITOR ALL ARTICLES