Ακόμα και στην εποχή του κορονοϊού και της καραντίνας, το φλέγον θέμα των Πανελλαδικών εξετάσεων ξεκινάει να έχει περίοπτη θέση στις ειδήσεις των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, όπως συμβαίνει κάθε χρόνο την Άνοιξη. Φέτος, ειδικά, κανείς δεν ξέρει πότε ακριβώς θα διεξαχθούν και οι υποψήφιοι είναι ανήσυχοι. Την ίδια στιγμή, πολλοί μαθητές Λυκείου καλούνται να επιλέξουν «κατεύθυνση», κάτι που μπορεί να αποβεί κρίσιμο για το μέλλον τους.

Αναζητήσαμε την Τίνα Κωνσταντάτου, Σύμβουλο εκπαίδευσης, με σπουδές Ψυχολογίας και Γαλλικής Φιλολογίας, με ειδική επιμόρφωση στις μαθησιακές δυσκολίες και στην Επαγγελματική Συμβουλευτική Εφήβων κι ενηλίκων και πιστοποιημένη coach από το ΕΚΠΑ, για να συζητήσουμε τα θέματα της Παιδείας. Το βιβλίο της,  με τίτλο «Sκουλ», που πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΕΝΤΥΠΟΙΣ, αποτελεί μια εξαιρετική συνοπτική καταγραφή τόσο των σημείων δυσλειτουργίας του εκπαιδευτικού μας συστήματος όσο και πρακτικών λύσεων για  να κάνουμε τη ζωή των μαθητών καλύτερη και πιο δημιουργική.

Δεν είμαστε το επάγγελμά μας

Στο βιβλίο σου γράφεις «Παλαιότερα στέλναμε τα παιδιά στο σχολείο για να «ξεστραβωθούν», αργότερα για να «ζήσουν καλύτερα», τώρα πια για να «περάσουν κάπου». Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, πως ασκείς την Επαγγελματική Συμβουλευτική; Πως προσεγγίζεις το ζητούμενο του «να περάσουμε κάπου»;

Η πρώτη ερώτηση είναι «να περάσεις πού»; Κάπου που θέλεις εσύ; Κάπου που θέλουν οι γονείς σου; Εκεί που νομίζεις ότι μπορείς; Εκεί που όντως θέλεις; Διότι μπορεί να διαφέρει το τί θεωρείς εφικτό και το τί θέλεις: πολλές φορές οι μαθητές (αλλά και όλοι μας) κινούνται είτε στο πλαίσιο που τους έχουν βάλει οι άλλοι, είτε στο πλαίσιο που έχουν οι ίδιοι βάλει τον εαυτό τους, το οποίο είναι πολύ μικρότερο από το πραγματικό στο οποίο θα μπορούσαν να κινηθούν, ένας κύκλος «άνεσης και ασφάλειας, σιγουριάς».

Άρα για να απαντήσει στο ερώτημα «πού θέλω να περάσω», καλό είναι να έχει πρώτα εφοδιαστεί ο έφηβος με εκείνες τις ικανότητες που θα του επιτρέψουν να βγει από αυτή την περιοχή ασφάλειας, να δοκιμάσει πράγματα, να πιστεύει στον εαυτό του…

Σίγουρα. Το πιο βασικό είναι να ξέρει ποιος είναι ο εαυτός του. Η εφηβεία είναι εκείνη που κάνει τον μαθητή να σχηματίσει τις διάφορες ταυτότητές του, διότι έχουμε πάρα πολλές ταυτότητες (για παράδειγμα της κόρης, της αδελφής, της καλής ή κακής μαθήτριας, της γυναίκας κλπ.). Ποιοι είμαστε; Ο έφηβος αυτό παλεύει να μάθει, το ποιος είναι. Είναι κάτι που όλοι μας περάσαμε, απλά ίσως να μην το θυμόμαστε. Απαντάς πρώτα λοιπόν στο «ποιος είμαι» και μετά ρωτάς «τί θέλω». Πώς θέλω να ζήσω; Το πού θα περάσω  είναι στην ουσία ένα πλαστό ερώτημα. Γιατί, ντε και καλά, πρέπει να «περάσω»; Δηλαδή οι επιλογές που έχει ένας άνθρωπος τελειώνοντας το σχολείο βρίσκονται αποκλειστικά μέσα στο Μηχανογραφικό των Πανελλαδικών;

Για να έχεις μια σωστή απάντηση, πρέπει λοιπόν θα θέσεις τη σωστή ερώτηση. Και η σωστή ερώτηση είναι «τι θες να κάνεις στη ζωή σου; Πώς θες να ζήσεις;». Και σε καμία περίπτωση «τι θες να γίνεις». Διότι δεν είμαστε το επάγγελμά μας! Ένα κομμάτι της ταυτότητάς μας, της ζωής μας, είναι το επάγγελμα μας.

Επομένως, σε ποια εφόδια πρέπει να δώσουμε έμφαση και πως μπορούμε να βοηθήσουμε τους εφήβους να κάνουν τις επιλογές τους;

Μπαίνει το παιδί στο Λύκειο. Είναι πια η ηλικία που φαίνονται κάποιες κλίσεις του (αν δεν έχουν ήδη φανεί), σίγουρα υπάρχουν προτιμήσεις και σίγουρα το παιδί σκέφτεται ότι τελειώνει το σχολείο και αναρωτιέται τί θα του άρεσε να κάνει μετά. Και αρχίζει το καλούπωμα: φροντιστήρια, βαθμοί, «πού θα μπεις». Είναι μεγάλη θλίψη να βλέπεις χιλιάδες παιδιά κάθε χρόνο, να τρέχουν σαν παλαβά, να χάνουν ένα σημαντικό κομμάτι της εφηβείας (και θα το βρουν μπροστά τους αυτό) και να μην έχουν μια σαφή κατεύθυνση. Το πολύ πολύ να πληρώσουν οι γονείς να πάει σε ένα Κέντρο, όπου γίνονται κάποια ψυχομετρικά τεστ, για βγάλουν τον επαγγελματικό του τύπο, ένα τεστ επαγγελματικών αξιών. Πολύ σημαντικά, δεν λέω, αλλά δεν είναι το παν, πρέπει να συνδυαστούν με το «θέλω» των παιδιών. Αποτελούν μόνο ένα μέρος της δουλειάς που πρέπει να γίνει με το παιδί και με τους γονείς, η οποία σε καμία περίπτωση δεν χωράει σε μισή ή μια ώρα, και η οποία οφείλει να συνδυάζει πολλά.

Δηλαδή όντως ότι μέχρι εκείνη τη στιγμή οι περισσότεροι μαθητές δεν έχουν κάτσει να σκεφτούν τί θέλουν ή μήπως φοβούνται να ξεστομίσουν αυτό που σκέφτονται;

Κι όμως το πρώτο συμβαίνει, διότι οι επιλογές που έχουν στο μυαλό τους είναι ελάχιστες. Είναι όντως παράδοξο, σήμερα που όλα τα παιδιά είναι με ένα κινητό στο χέρι, να μην γίνεται μια διερεύνηση. Παιδιά που πάνε στο φροντιστήριο και μελετούν 10 ώρες την ημέρα, τα ρωτάς αν γνωρίζουν ποιες είναι οι σχολές στο πεδίο τους και απαντούν αρνητικά! Κι όλα αυτά τη στιγμή που είναι τόσο εύκολο να γκουγκλάρεις  τις σχολές του πεδίου σου, να πατήσεις το link και να σε βγάλει στην ιστοσελίδα της κάθε σχολής, να δεις τα προπτυχιακά μαθήματα. Από την εμπειρία μου, ελάχιστα φροντιστήρια λένε στους μαθητές να κάνουν αυτή την έρευνα στο διαδίκτυο. Υπάρχουν μέχρι και φροντιστήρια που προτρέπουν τα παιδιά να δηλώσουν σχολές που ξέρουν ότι θα τις «φτάσουν» για να έχουν να δείξουν ποσοστά επιτυχίας. Φυσικά δεν είναι όλοι έτσι.

Οι περισσότεροι γονείς, μην σου πω και εκπαιδευτικοί, θεωρούν ότι όλα τελειώνουν όταν τελειώνει το σχολείο. Όμως δεν τελειώνουν τότε. Αρχίζουν τότε!

Καταλήγουμε λοιπόν ότι είναι πολύ σημαντικό να επιλέξει κανείς τις σπουδές του με γνώμονα το τί πραγματικά θέλει να κάνει στη ζωή του, είτε είναι Πανεπιστήμιο, είτε ΤΕΙ, είτε ΙΕΚ είτε άλλη ιδιωτική σχολή.

Μιλάμε για 5 από τα πιο παραγωγικά χρόνια στη ζωή ενός ανθρώπου. Γιατί να περάσουν αυτά τα χρόνια άσκοπα, σπουδάζοντας κάτι που δεν το επιθυμείς και δεν θα το εξασκήσεις, για να δεις μετά το τί πρόκειται να κάνεις; Για να πάρεις το χαρτί; Για να χαρεί η οικογένεια; Αυτό είναι το δράμα. Οι περισσότεροι γονείς, μην σου πω και οι εκπαιδευτικοί, θεωρούν ότι όλα τελειώνουν όταν τελειώνει το σχολείο. Όμως δεν τελειώνουν τότε. Αρχίζουν τότε! Διότι οι ιδιαιτερότητες του καθενός, ο τρόπος που έχει μάθει να ζει, η ωριμότητα ή μη που έχει, όλα αυτά θα φανούν με το που σταματάει το σχολείο και τα ιδιαίτερα, και όλη αυτή η καθοδήγηση. Σταματάει όλο αυτό το «καλούπι» και υποτίθεται ότι ενηλικιώνεσαι.

Άρα τότε φαίνεται το κατά πόσο η σχολική ζωή έχει προσφέρει εφόδια στο παιδί για να μπορέσει να σταθεί ως ενήλικας ή όχι….

Ακριβώς. Για παράδειγμα, λένε οι καθηγητές ότι οι φοιτητές στο Πανεπιστήμιο δεν μπορούν να ετοιμάσουν μια Εργασία. Τα φροντιστήρια της 3βάθμιας είναι γεμάτα! Και υπάρχουν άνθρωποι, εταιρείες ολόκληρες, που ζούνε γράφοντας Εργασίες και Πτυχιακές για φοιτητές. Είναι να αναρωτιέσαι: αυτά τα παιδιά πήγαν 12 χρόνια σχολείο, δόθηκαν πάρα πολλά λεφτά σε φροντιστήρια και κανένας από τους εκπαιδευτικούς δεν κατάλαβε ότι το παιδί δεν ξέρει να στήνει μια Εργασία; Ότι δεν είναι σε θέση να κάνει μια μικρή έρευνα, να αξιοποιήσει τις τόσες πολλές διαθέσιμες Πηγές; Όλοι πετάνε το μπαλάκι ο ένας στον άλλον. Ο γονιός στον εκπαιδευτικό, ο εκπαιδευτικός στον φροντιστή, ο φροντιστής στην κοινωνία και πάλι πίσω στο σπίτι και ο μόνος που τελικώς μένει στη μέση, ξεκρέμαστος είναι ο έρμος ο μαθητής!

Το να ετοιμάσεις μια εργασία αφορά και στο να γράψεις κάτι με αρχή, μέση και τέλος, να βάλεις τις σκέψεις σου σε τάξη. Αυτά δουλεύονται και πρέπει να δουλεύονται από τις μικρές ηλικίες. Και στο σχολείο και στο σπίτι. Πόσοι γονείς μπαίνουν πραγματικά σε διάλογο με τα παιδιά τους; Οι περισσότεροι, με καλή πρόθεση, αρχίζουν τον μονόλογο, δίνουν την τροφή μασημένη στα παιδιά, όχι ένα έναυσμα για αναζήτηση και προσωπική «δουλειά» για να ανακαλύψει μόνο του πράγματα. Όλα στο χέρι! Όχι, όλα χρειάζονται μέτρο και το παιδί από μικρό να συμμετέχει στα πράγματα, στο στρώσιμο του τραπεζιού την ώρα του φαγητού, το πιο απλό. Πόσα νηπιάκια ξέρουν να βάζουν το μπουφάν τους και πόσα παιδιά σε μικρές τάξεις Δημοτικού να δένουν τα κορδόνια τους;

Δεν συμφωνώ με το «δεν θέλει κόπο, θέλει τρόπο». Πιστεύω ότι ο τρόπος είναι που δίνει νόημα στον κόπο.

Για άλλη μια φορά καταλήγουμε ότι ο τρόπος είναι το σημείο κλειδί, αυτό είναι που λείπει από πολλές πτυχές της εκπαίδευσης. Δεν συμφωνώ με το «δεν θέλει κόπο, θέλει τρόπο». Πιστεύω ότι ο τρόπος είναι που δίνει νόημα στον κόπο. Δεν μπορείς να κάνεις κάτι αν δεν κουραστείς. Δείξε στο παιδί «πως» να κάνει κάτι και άστο να προσπαθήσει. Η χαρά της κατάκτησης είναι τεράστια, ειδικά για τα παιδιά, η αίσθηση ότι το κατάφερα μόνος μου! Αυτή η αίσθηση ικανοποίησης, δεν συγκρίνεται με το να σου τα φέρνουν όλα στο πιάτο, τότε δεν χαίρεσαι. Η κούραση είναι δεδομένη. Ακόμα κι αν υπάρχει ταλέντο. Αν δεν συνδυαστεί το ταλέντο με την προσπάθεια, θα σβήσει, όπως μια φλόγα που δεν καταφέρνει να γίνει πυρκαγιά. Χρειάζεται οργάνωση, σχεδιασμό, δύναμη, θέληση, βοήθεια, υποστήριξη, μάθηση, πειθαρχία για να ανθίσει.

Πολλά θα αρχίσουν να λέγονται και να γράφονται στον Τύπο τις επόμενες εβδομάδες για την προετοιμασία των υποψηφίων για τις Πανελλαδικές. Πώς μπορεί κάποιος να βελτιώσει τις πιθανότητες επιτυχίας του;

Η επιτυχία είναι πολυπαραγοντική: Πας να δώσεις εξετάσεις. Δεν αρκεί να τα ξέρεις, χρειάζεται επίσης να μην είσαι με άδειο στομάχι. Να έχεις κοιμηθεί το προηγούμενο βράδυ. Να έχεις μάθει να  διαχειρίζεσαι το άγχος σου, και όλα αυτά να τα έχεις κατακτήσει από πολύ νωρίτερα, όχι την παραμονή των εξετάσεων. Γι΄αυτό γράφω χιουμοριστικά στο βιβλίο ότι μετά τον Απρίλιο ανεβαίνουν οι τιμές για τα μπρόκολα. Διότι όλοι θυμούνται επετειακά να γράψουν ένα άρθρο για τις Πανελλήνιες, αναφέρονται στη σημασία της σωστής διατροφής των υποψηφίων και στην ανάγκη να επικρατεί καλό κλίμα στην οικογένεια. Αν όμως όλη την προηγούμενη περίοδο το παιδί ζει με έτοιμα φαγητά, έχει δύο χρόνια να φάει φρούτο και ξενυχτάει συστηματικά διότι δεν προλαβαίνει, τί να κάνει κανείς τελευταία στιγμή; Οι εξετάσεις είναι στις 8 το πρωί, που σημαίνει ότι ο εγκέφαλος πρέπει να λειτουργεί φουλ εκείνη την ώρα. Και σε αυτό εκπαιδεύεται ο εγκέφαλος, πράγμα που δεν μπορεί να γίνει μέσα σε μια εβδομάδα, αν οι πρωινοί ρυθμοί του υποψηφίου είναι διαφορετικοί. Χρειάζεται να έχει αυτόν τον πρωινό ρυθμό ζωής γενικότερα, για να λειτουργήσει αποδοτικά την ημέρα των εξετάσεων.  Δυστυχώς, την ίδια στιγμή, το πρόγραμμα των υποψηφίων είναι εξαιρετικά επιβαρυμένο όλη την χρονιά, έως και αφύσικο, με πολύ άγχος.

Και μια διευκρίνιση: οι πανελλαδικές δεν είναι εξετάσεις, είναι διαγωνισμός. Άλλη μια λανθασμένη έννοια. Στις εξετάσεις βαθμολογείσαι απλά για την επίδοση σου. Στον διαγωνισμό πετυχαίνουν οι Χ «καλύτεροι». Αν θεωρητικά όλοι οι μαθητές σταματούσαν το φροντιστήριο, απλά η Ιατρική από 19.000 μόρια θα είχε 16.000 μόρια. Όμως πάλι να μπαίναν οι διακόσιοι «καλύτεροι». Απλά θα ήταν αλλού ο πήχης.

 

Έλλη Παπαδοπούλου

 

ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΟΨΗ

  • Σε μια εποχή όπου τα fake news διασπείρονται συχνά, συνειδητά ή κατά λάθος, και δυστυχώς γίνονται viral…
  • Σε μια εποχή που ακούγονται και γράφονται πολλές απόψεις για κάθε θέμα, από ανθρώπους που πιθανώς δεν έχουν καμία ουσιαστική γνώση ή/και εμπειρία σε αυτό…
  • Σε μια εποχή όπου τα ζητήματα είναι πολύπλοκα κι ο «θόρυβος» γύρω από αυτά μεγάλος, με αποτέλεσμα να δυσκολευόμαστε να εντοπίσουμε την ουσία και τα πραγματικά δεδομένα…

… το 4moms.gr αφήνει τα μολύβια κάτω και πατάει το πλήκτρο “rec” στο μαγνητοφωνάκι του.

Η Έλλη Παπαδοπούλου (*), μέσα από τη στήλη «Μια άλλη όψη» εντοπίζει και συνομιλεί με ανθρώπους που έχουν βαθιά γνώση και εμπειρία σε ένα θέμα, οι οποίοι συχνά έχουν πραγματικά «αφιερώσει» τη ζωή τους σε αυτό. Καταγράφει τη δική τους πορεία, οπτική, μαρτυρία και αλήθεια. Ζητούμενο, το να παρουσιάζει τις πραγματικές διαστάσεις θεμάτων της επικαιρότητας, και όχι μόνο. Στόχος, το να κινητοποιεί και να εμπνέει, ώστε να κάνουμε μια αλλαγή, μια νέα αρχή ή και μια υπέρβαση, στη ζωή και στα ενδιαφέροντά μας!

 

*Η Έλλη Παπαδοπούλου είναι Senior Consultant για έργα στους τομείς της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής προσφοράς.

 

Έλλη Παπαδοπούλου
ABOUT EDITOR ALL ARTICLES