Μία άλλη όψη: Ενδοοικογενειακή βία – Δεν είναι για όλες απλό ή ασφαλές το «Μένουμε Σπίτι»

Guest Editors

Μπορεί να πέρασε στα ψιλά το γεγονός, λόγω του κορωνοϊού, χρειάζεται, όμως, να σταθούμε σε αυτό. Μια διπλή γυναικοκτονία έλαβε χώρα την προηγούμενη εβδομάδα, έξω από σούπερ μάρκετ στην Κηφισιά, διότι ο πρώην σύζυγος του ενός από τα δύο θύματα (η δεύτερη ήταν μια φίλη της) τις πυροβόλησε εν ψυχρώ.

Για άλλη μια φορά η ειδησεογραφική κάλυψη του γεγονότος συνοδεύτηκε από αναλύσεις σχετικά με τα κίνητρα του δράστη, λες και προσπαθούσαν να δικαιολογήσουν την αποτρόπαια πράξη του: «Θολωμένος λόγω της αγάπης του για τα παιδιά», «Σε φόρτιση ο δράστης, επειδή δεν τα έβλεπε». Ως αιτία του κακού επισημάνθηκε ο τσακωμός των πρώην συζύγων για την επιμέλεια των παιδιών, ενώ η στυγερή δολοφονία χαρακτηρίστηκε από τα Μέσα ως «οικογενειακή τραγωδία».

Δεν είναι όμως έτσι τα πράγματα.

Ας είμαστε ξεκάθαροι και ξεκάθαρες.

Αυτή η διπλή δολοφονία αποτελεί άλλη μια τραγική (και αμετάκλητη) έκφραση της βαθιά εμπεδωμένης κουλτούρας τοξικής αρρενωπότητας / δυναστικής πατριαρχίας που επικρατεί σε σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας και η οποία συνοψίζεται στο εξής: «Ως γυναίκα μου ανήκεις. Και εφόσον μου ανήκεις, μπορώ να αποφασίζω για την ζωή ή τον θάνατό σου».

Την ίδια στιγμή, τόσο από άλλες ευρωπαϊκές χώρες όσο κι από την Ελλάδα μας έρχονται τα πρώτα μηνύματα ότι η καραντίνα, στην οποία έχουμε μπει, για να αποτρέψουμε την μετάδοση του COVID-19, δεν αποτελεί κάτι απλό ή ασφαλές για όλες μας, καθώς η οικογενειακή εστία δεν είναι για όλες μας ένα λιμάνι, στο οποίο θα χουχουλιάσουμε, χαλαρώνοντας μέχρι να περάσει η μπόρα…

Από την Κύπρο μαθαίνουμε ότι αυξήθηκαν κατά 30% οι κλήσεις στη Γραμμή Βοήθειας 1440 για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας μέσα σε μία εβδομάδα.

Κυριακάτικα δημοσιεύματα στα ελληνικά social media/ κοινωνικά δίκτυα αναφέρουν ότι το Σάββατο καταγράφηκαν σαράντα περιστατικά συνολικά στα Επείγοντα Ορθοπεδικά Ιατρεία του Γενικού Κρατικού Νίκαιας που εφημέρευε, από τα οποία τα πέντε ήταν περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας. Η αναλογία πριν τα περιοριστικά μέτρα ήταν 2 στα 300 περίπου περιστατικά μιας συνηθισμένης εφημερίας. Επιπλέον, μόνο μία από τις πέντε γυναίκες ζήτησε να εξεταστεί και από ιατροδικαστή. Οι υπόλοιπες γύρισαν πίσω στην καραντίνα και στους δυνάστες τους.

Αναζητήσαμε δεδομένα και κατευθύνσεις. Για το σκοπό αυτό συνομιλήσαμε με την Κατερίνα Καπερναράκου, δημοσιογράφο της εφημερίδας Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, μέλος του Δικτύου για την Αντιμετώπιση της Ανδρικής Βίας κατά των Γυναικών και πρώην Πρόεδρο του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας.

Η κ. Καπερναράκου μας επισήμανε κάτι, που ίσως γνωρίζουμε ήδη ή υποπτευόμαστε, ότι το πρόβλημα δεν είναι καινούριο. Από το 2010, μάλιστα, λόγω και της επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης, τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας αυξήθηκαν. Την ίδια στιγμή, δεν υπάρχει στην κοινωνία μας μια εμπεδωμένη κουλτούρα αναγνώρισης των θυμάτων της οικογενειακής βίας, η οποία να τα διευκολύνει στο να αναζητήσουν βοήθεια. Το πιο σημαντικό φρένο, που αποτρέπει μια γυναίκα από το να επιδιώξει την αυτοπροστασία της, είναι ο κοινωνικός αυτοματισμός. Οι περίφημοι ρόλοι στους οποίους έχουμε εκπαιδευτεί (η γυναίκα ως στυλοβάτης της οικογένειας, η σύζυγος ως η συγκολλητική ουσία του σπιτιού, η μάνα που πρέπει να θυσιάζεται και να υπομένει για τα παιδιά της, ο πατέρας των παιδιών που πρέπει να χαίρει σεβασμού κλπ). Επίσης, συχνά μια γυναίκα, που κακοποιείται, βιώνει ενοχή, θεωρώντας ότι εκείνη φταίει για τη βίαιη συμπεριφορά του συντρόφου. Αυτά τα λεγόμενα έμφυλα στερεότυπα είναι τόσο βαθιά ριζωμένα, που καταλήγουν να μπλοκάρουν τις υγιείς αντιδράσεις μιας γυναίκας, που βρίσκεται σε κίνδυνο.

Στο σημείο αυτό, πρέπει να σημειωθεί ότι η έμφυλη βία και η στωική παραμονή των γυναικών σε ένα μαρτυρικό οικογενειακό πλαίσιο είναι αταξική, υπεράνω κοινωνικού και οικονομικού επιπέδου και ανεξαρτήτως θρησκεύματος, δηλαδή ακόμη και γυναίκες υψηλού μορφωτικού επιπέδου, οικονομικά και επαγγελματικά ανεξάρτητες συχνά δεν κάνουν το βήμα να αποδεσμευτούν από τον δυνάστη τους και αυτοεγκλωβίζονται λόγω αυτών των κοινωνικών αντανακλαστικών. Συχνά δε, ο κακοποιητής μεριμνά ώστε να επιτευχθεί σταδιακά η απομόνωση της γυναίκας, κοινωνικά και ψυχολογικά από τον κύκλο της, και σε ορισμένες περιπτώσεις η απομάκρυνσή της από την αγορά εργασίας, ώστε να είναι εξαρτώμενη από εκείνον. 

Και σαν να μην έφθαναν όλα αυτά, η ανησυχία ότι το πλαίσιο προστασίας και υποστήριξης που θα βρουν μπορεί να μην αποδειχθεί επαρκές, έως και ο φόβος ότι ο πρώην σύντροφος θα τις καταδιώξει, θα τις βρει και θα τις εξολοθρεύσει, συχνά ακινητοποιεί τις γυναίκες ακόμη περισσότερο – οι πάμπολλες γυναικοκτονίες σε όλη την Ευρωπαϊκή ΄Ενωση είναι η απόδειξη. Και η αλήθεια είναι ότι χρειάζεται καλύτερη εκπαίδευση της Αστυνομίας, ώστε να αντιδρούν πάντα κατάλληλα και αποτελεσματικά στις καταγγελίες γυναικών, ενώ οι ξενώνες, που μπορούν να καταφύγουν κακοποιημένες γυναίκες χρειάζεται να πληθύνουν στη χώρα, για να έχουμε καλύτερη πληθυσμιακή αλλά και γεωγραφική κάλυψη. Αυτήν την στιγμή σε όλη τη χώρα λειτουργούν 21 τέτοιες δομές, καθώς και 63 συμβουλευτικά κέντρα της (πρώην) Γενικής Γραμματείας Ισότητας(νυν Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων), όπου οι γυναίκες μπορούν να προστρέξουν για συμβουλές και στήριξη, καθώς και οργάνωση της αποχώρησης τους από την εστία.

Πάμε στο σήμερα λοιπόν.

Σήμερα, μας αναφέρει η κ. Καπερναράκου, βιώνουμε μια καινούρια κρίση, η οποία αναμένεται να επιδεινώσει την κατάσταση. Καταρχάς, έχουμε τον αναγκαστικό εγκλεισμό του ζευγαριού, που έχει ήδη προβλήματα, μέσα στο σπίτι σε συνθήκες απομόνωσης, γεγονός που αναμένεται να  δυσχεράνει τη συμβίωση και να αυξήσει τις πιθανότητες βίαιων περιστατικών και λεκτικής, ψυχολογικής και σωματικής κακοποίησης. Δεύτερον, η τρέχουσα συγκυρία ενδεχομένως οδηγήσει στην ανεργία ή σε απώλεια εισοδημάτων τις γυναίκες, καθιστώντας τες ακόμα πιο ευάλωτες, ως οικονομικά εξαρτώμενες από τον θύτη. Επιπλέον, η επιδημία του COVID-19 βάζει διλήμματα, όπως: να μετακινηθώ, αλλά να πάω πού, κι αν κολλήσω κάποιον ή με κολλήσει; Τι είναι προτεραιότητα; Να καταγγείλω τον θύτη ή να διακινδυνεύσω να μεταδώσω τον ιό; Μπορώ άραγε να καταφύγω στους ηλικιωμένους γονείς μου;

Δεν θέλει πολύ για να αισθανθούν οι γυναίκες – θύματα ενδοοικογενειακής βίας ακόμη πιο εκτεθειμένες κι απροστάτευτες.

Τι μπορούμε να κάνουμε;

Το πιο σημαντικό είναι να σπάσουμε τη σιωπή. Πρώτες εμείς, οι «τυχερές» που δεν βιώνουμε έναν καθημερινό εφιάλτη μέσα στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού μας. Να δημοσιοποιήσουμε ότι υπάρχει μηχανισμός καταγγελίας, να παροτρύνουμε τα θύματα να μιλήσουνε, να επισημάνουμε ότι η αποδέσμευση από το κακοποιητικό πλαίσιο είναι εφικτή. Να συζητήσουμε για ιστορίες και παραδείγματα γυναικών που κατάφεραν να σωθούν, για να  συνειδητοποιήσουν οι γυναίκες που υποφέρουν το τί ζουν και ότι μπορούν να κάνουν το βήμα.

Πρακτικές οδηγίες, λοιπόν:

  1. Τι κάνω σε περίπτωση που ακούσω να γίνεται χαμός από το διπλανό ή το απέναντι διαμέρισμα;

Η απάντηση είναι μία, μόνο μία και σαφής: Έχουμε ηθική υποχρέωση να καλέσουμε άμεσα την αστυνομία και να μην αφήσουμε τα πράγματα στην τύχη τους.  Το ότι είμαστε σε απομόνωση δεν σημαίνει ότι είμαστε ο καθένας μόνος του. Όχι, δεν είναι τα «οικογενειακά» τους για να κάνουμε τα στραβά μάτια, μιλάμε για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και έγκλημα εν εξελίξει.

  1. Τι κάνω σε περίπτωση, που υποπτεύομαι ότι μια φίλη μου περνάει κάτι τέτοιο;

Καταρχάς, έχε κατά νου την πιθανή μεθόδευση του συζύγου να οδηγήσει την φίλη σου σε κοινωνική απομόνωση, πριν την καραντίνα του κορονοϊού, αποτρέποντας ή σαμποτάροντας τις συναναστροφές της. Δεν μασάς σε αυτό. Ακολούθως φροντίζεις να είσαι διακριτική και δεν αιφνιδιάζεις την φίλη σου, θέτοντας άμεσες ή έμμεσες ερωτήσεις. Προσεγγίζεις το θέμα από την σκοπιά ενός τρίτου προσώπου, για παράδειγμα, συζητώντας για ένα περιστατικό κοντινού σου ανθρώπου, τι του συνέβη και πώς το αντιμετώπισε και παρατηρείς το κατά πόσο θα ταυτιστεί η συνομιλήτριά σου, για το αν θα ανοιχτεί. Σημαντικό είναι να της τονίσεις ότι το πρόβλημα είναι συνηθισμένο, σαφώς κατακριτέο, ότι υπάρχει αντιμετώπιση και να της θυμίσεις ότι καμία μας δεν είναι μόνη της. Έχε υπόψη σου ότι το να δημοσιοποιήσει μια γυναίκα το τί βιώνει σε κάποιους πολύ έμπιστους φίλους ή συγγενείς, αποτελεί ένα πρώτο στοιχείο ενδυνάμωσής της, ώστε να πετάξει από πάνω της την αίσθηση εγκλωβισμού και τυχόν ενοχές. Τονίζουμε την εμπιστοσύνη, ώστε να μην αποταθεί μία γυναίκα σε ανθρώπους γνωστούς και στον θύτη. Συμφωνείστε, αν σου ανοιχτεί, να σε ειδοποιήσει σε περίπτωση που διατρέξει κίνδυνο, π. χ. να κλειδωθεί σε ένα δωμάτιο και να σου κάνει αναπάντητη κλήση, ώστε να καλέσεις άμεσα την αστυνομία, αν δεν μπορεί να το κάνει η ίδια, ή τη γραμμή βοηθείας. Εξίσου σημαντικό είναι το να της υπενθυμίσεις ότι η στήριξη από την γραμμή βοηθείας 15900 (δωρεάν), τα συμβουλευτικά κέντρα και τους μεμονωμένους ειδικούς, δικηγόρους και ψυχολόγους είναι διαθέσιμη και πολύ αποτελεσματική!

  1. Τι να κάνω σε περίπτωση, που εγώ η ίδια υφίσταμαι ενδοοικογενειακή βία;

Καταρχάς, δεν περιμένω να μεταβληθεί η λεκτική ή ψυχολογική βία, που τυχόν υφίσταμαι από τον σύντροφό μου, σε σωματική επίθεση. Τα σημάδια είναι εκεί και η κλιμάκωση θα συμβεί, δυστυχώς, αργά ή γρήγορα. Ενημερώνω τους δικούς μου ανθρώπους. Καλώ τη γραμμή βοηθείας. Συνειδητοποιώ ότι η καραντίνα δεν αποτελεί μια συνθήκη που με εξαναγκάζει να το δεχτώ όλο αυτό, κανείς δεν απαιτεί να είμαστε θύματα και να κινδυνεύει η ζωή μας και η σωματική μας ακεραιότητα στο ίδιο μας το σπίτι.  Σε περίπτωση βίαιου περιστατικού, προσπαθώ να προστατευτώ, π. χ. να κλειδωθώ σε ένα δωμάτιο και καλώ την αστυνομία αμέσως/ή και τη γραμμή βοηθείας ή αν μπορώ, καλώ σε βοήθεια τους γείτονες.

ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΩ ΒΟΗΘΕΙΑ

Τηλεφωνική Γραμμή Υποστήριξης της Γενικής Γραμματείας Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων 15900. Σε λειτουργία 24ώρες το 24ωρο, όλες τις ημέρες!

Συμβουλευτικά Κέντρα για γυναίκες που υφίστανται βία: λειτουργούν σε πολλές περιοχές της χώρας, δείτε τη σχετική λίστα εδώ: http://womensos.gr/sumvouleutika-kentra-ggif/

Συμβουλευτικά Κέντρα της τοπικής αυτοδιοίκησης, δείτε τη σχετική λίστα εδώ: http://womensos.gr/symvouleutika_kentra_ota-2/

 

 

Για τη στήλη «Μία άλλη όψη»

-Σε μια εποχή όπου τα fake news διασπείρονται συχνά, συνειδητά ή κατά λάθος, και δυστυχώς γίνονται viral…

-Σε μια εποχή που ακούγονται και γράφονται πολλές απόψεις για κάθε θέμα, από ανθρώπους που πιθανώς δεν έχουν καμία ουσιαστική  γνώση ή/και εμπειρία σε αυτό…

-Σε μια εποχή όπου τα ζητήματα είναι πολύπλοκα κι ο «θόρυβος» γύρω από αυτά μεγάλος, με αποτέλεσμα να δυσκολευόμαστε να εντοπίσουμε την ουσία και τα πραγματικά δεδομένα…

… το 4moms.gr αφήνει τα μολύβια κάτω και πατάει το πλήκτρο “rec” στο μαγνητοφωνάκι του.

Η Έλλη Παπαδοπούλου (*), μέσα από τη στήλη «Μια άλλη όψη» εντοπίζει και συνομιλεί με ανθρώπους που έχουν βαθιά γνώση και εμπειρία σε ένα θέμα, οι οποίοι συχνά έχουν πραγματικά «αφιερώσει» τη ζωή τους σε αυτό. Καταγράφει τη δική τους πορεία, οπτική, μαρτυρία και αλήθεια. Ζητούμενο, το να παρουσιάζει τις πραγματικές διαστάσεις θεμάτων της επικαιρότητας, και όχι μόνο. Στόχος, το να κινητοποιεί και να εμπνέει, ώστε να κάνουμε μια αλλαγή, μια νέα αρχή ή και μια υπέρβαση, στη ζωή και στα ενδιαφέροντά μας!

 

*Η Έλλη Παπαδοπούλου είναι Senior Consultant για έργα στους τομείς της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής προσφοράς.

 

Έλλη Παπαδοπούλου
ABOUT EDITOR ALL ARTICLES